Lowlands: de zondagavond: The xx en Wilco zijn de ware afsluitende hoogtepunten
The xx. Foto: Hanneke Goldsteen
Terwijl het door een opstekend briesje en enkele wolken zowaar iets begint af te koelen, begint net eigenlijk de ultieme act voor deze woestijnhitte-dag in de Hollandse polder: de grote Mark Lanegan en zijn band, in de Grolsch. De zanger met de mooiste gromstem ter wereld en zijn trefzeker spelende begeleiders gaan op deze namiddag wel voor de compromisloze aanpak. En we hebben het al niet makkelijk met z’n allen. Zanger en bandleden gaan gekleed in het zwart, qua licht valt er alleen een rood schijnsel op het podium en Lanegan staat stil achter zijn microfoon in zijn welbekende, statische pose.
Aan zijn geconcentreerde, intense uitstraling en die stem heeft Lanegan dan ook in principegenoeg om te kunnen boeien, maar toch valt deze statische bedoening wat zwaar op de maag, zo halverwege deze zware derde festivaldag. Zelfs al horen bakken zweet bij de broeierige nummers van zijn soloalbum Bubblegum en het nieuwe, aardsdonkere Blues Funeral van dit jaar, de echte intensiteit ontbreekt dit keer te veel om in deze setting te kunnen boeien. De Mark Lanegan Band net wat te vaak op routine, het ongelooflijke is toch gebeurd.
Als totaal contrast hierop verrassend vitaal en sprankelend: de set van The Shins in diezelfde tent. Even dachten we dat het niet meer goed zou komen tussen ons en James Mercer’s The Shins, op basis van het weinig levendige en overgeproduceerde laatste album Port Of Morrow. Maar na vanavond zijn we op slag weer dikke maatjes. Zoals bekend is er van de originele band rond Mercer niets meer over behalve de songsmid zelf, maar verdraaid: wat spelen de liefst vijf invallers de goedmoedige zomerpop soepeltjes en goed. Zo goed als de originele Shins eigenlijk nooit waren, op het speltechnische vlak dan.
We wisten al dat Richard Swift, van zichzelf al een grote held, in de band meespeelt. Maar waar die gitariste, uiterst links op het podium ineens vandaan komt? Het is echt even slikken als zij een solo door de muziek heen jaagt: strak en gedreven staat ze Mercer bij op gitaar. Mogen we haar nomineren voor muzikant van het weekend? Wilco’s Nels Cline heeft die prijs toch al vaak genoeg gewonnen. Ineens is The Shins toch weer een echte band, meer dan op die nieuwe plaat sowieso, maar ook meer dan bij de oorspronkelijke line-up het geval was. Deze bandleden voelen elkaar op elk moment in de set perfect aan.
Indiepopklassiekers als Phantom Limb en Kissing the Lipless komen voorbij, maar ook de aftrap met Caring Is Creepy van het Shins-debuut Oh, Inverted World en Australia zijn om in te lijsten, bevlogen gezongen door een goedgeluimde Mercer. Nieuwer werk als Simple Song en The Rifle's Spiral valt ineens goed; in de basis prima liedjes die de gladde productie van de plaat helemaal niet nodig hebben. De band sluit af met een stevig aangezette versie van Sleeping Lessons waarbij Mercer zijn tekst uitschreeuwt: 'off with their heads!' Een erg fijn weerzien na al die tijd. The Shins is verrassend in betere vorm dan ooit.
Het is nu niet bepaald een feestelijke manier om het festivalweekend af te sluiten, met het Londense The xx. Des te knapper is het hoeveel man het drietal op de been weet te brengen, terwijl tegelijkertijd toch ook Foo Fighters en Wilco staan te spelen. The xx opent met nieuw nummer Angels, waarin zangeres Romy Madley-Croft ijzig haar tekst brengt: ‘being as in love with you as I am...’. Nummers van het eerste album worden tegelijkertijd steevast op handen gedragen. Met een absoluut minimum aan muzikale middelen krijgt de band de hele tent mee, waarbij het geluid ook nog eens kristalhelder is: elke kleine gitaarslag, elke zucht tussen de zinnen; we horen het allemaal. The xx maakt het lastig om de muziek te vangen in woorden, want eigenlijk is het een band van uitersten: het is onderkoeld, maar tegelijkertijd ook heel seksueel, groots in geluid en intiem in teksten.
Het drietal is live overduidelijk sterker geworden. Romy brengt haar zang loepzuiver en zonder enige twijfel. Ze lijkt zich stukken meer op haar gemak te voelen op het podium dan voorheen, toen ze vooral schuchter oogde. Dat levert ook een flinke dosis interactie op tussen haar en Oliver Sim vooraan op het podium: ze zoeken elkaar meerdere keren op en leunen dicht tegen elkaar aan. Even zouden we bijna de oude geruchten over een relatie tussen de twee weer gaan geloven, ook al wijst de band die zelf duidelijk van de hand.
In de eerste helft van het optreden komen enkele nieuwe nummers voorbij die in eerste instantie wat te moeilijk lijken. Maar tegen het eind van de set blijkt The xx nog een paar jokers achter de hand te hebben in de vorm van tracks die de drie op hun meest uitbundig laten horen. Wat dat betreft zit de opbouw van de set erg slim in elkaar. Mogen we er tegen de sluiting van het festival nog een superlatief tegenaan gooien? The xx is adembenemend en houdt de aandacht vast met een show van uur en een kwartier vol downtempo, in mineur gedrenkte muziek.
Het was onder een clubje Wilco-liefhebbers op Lowlands de grote vraag van het weekend: gaat een van de beste livebands die op deze aardkloot rondloopt nog een groot publiek trekken op dit festival, als tegelijkertijd Foo Fighters en The xx spelen? Helaas: het antwoord blijkt een nogal beschamend ‘neen’. En dan waren er genoeg fans die van tevoren dachten dat de India-tent (geschikt voor enkele duizenden mensen) te klein zou zijn. Maar gedurende dit volledige Wilco-concert van twee uur is de India nóóit meer dan halfvol. Het is niet met zekerheid aan te wijzen waar dit aan ligt. Foo Fighters en The xx zijn giga-publiekstrekkers, maar je zou toch zeggen dat een fijnproeverspubliek zoals Wilco trekt maling heeft aan zulke grote bands.
Dus is het waarschijnlijk dat een groot deel van dit specifieke publiek Lowlands toch echt links laat liggen - ten gunste van Incubate of Le Guess Who? bijvoorbeeld -, getuige ook matig tot slecht gevulde tenten bij hoog aangeslagen ‘fijnproeversacts’ als The Walkmen, The Antlers, tUnE-yArDs of zelfs Feist. Toch jammer. Tuurlijk, nog erger zou het zijn als Lowlands dit soort bands helemaal niet meer zou boeken, maar het merendeel van het (party)publiek zit tijdens zo’n weekendje uit duidelijk niet meer te wachten op zulke parels uit de alternatieve muziek. Dat was ook te merken bij sommige optredens op vorige recente edities.
Kun je lang en oeverloos over door debatteren, maar dan nu de hamvraag: laten de zes mannen van Wilco de schouders hangen door dit gebrek aan belangstelling? Het antwoord is gelukkig opnieuw ‘neen.’ Sterker nog: dit is dan weer eens zo’n slotconcert na drie dagen festival waarin die paar echte mannen zich glashard scheiden van de jongens. Doorgewinterde heren met niet te peilen dosissen muzikaliteit in zich, die als niemand anders weten hoe je spannende, tegendraadse experimenten, traditionele Americana-rock en ontroerend mooie melodieën virtuoos aan elkaar koppelt. Wilco speelt twee uur lang bijzonder gedreven, zanger Jeff Tweedy heeft er opvallend veel zin in (zie je niet altijd terug) en de setlist van vanavond is volmaakt, met aandacht voor alle kanten en acht albums van de band. Wat heet: ondergetekende heeft bij acht Wilco-concerten in de afgelopen tien jaar nog nooit zo’n mooie set gehoord.
Eigenwijs begint Wilco dit keer met het alweer dertien jaar oude Via Chicago. Een publieksfavoriet die door de jaren heen geëvolueerd is tot de grimmige ballade die op verschillende punten waanzinnig bruut wordt onderbroken door georganiseerde chaos en noise-erupties, waarna de hele band alsof er niets gebeurt is weer keurig in het liedje. Ook al zo virtuoos: Art Of Almost, de opener van jongste album The Whole Love die hier meteen op volgt, met dat tegendraadse ritme, de zwevende synths en een ziedende gitaarfinale geleid door een woest solerende Nels Cline op links.
We zullen u niet gaan vervelen met te veel details van al die losse hoogtepunten: houd het erop dat oude countryrockers Say You Miss Me (van Being There) en Box Full Of Letters (van debuut A.M.) nog zelden worden gespeeld, maar nu wel voorbij kwamen. Dat het vreemd nonchalante Handshake Drugs met die gierende noisefinale dit keer prachtig overliep in de troostballade Wishful Thinking, beide te vinden op album A Ghost Is Born. Dat de band de eigen beste liedjes van andere albums Yankee Hotel Foxtrot, Sky Blue Sky en Summerteeth goed kent en graag speelt (Impossible Germany, Heavy Metal Drummer, A Shot In The Arm, Always In Love...) Dat... och, we zouden op deze plek nog lang door kunnen gaan. Ook al werd de beloofde 2,5 uur speeltijd in het blokkenschema uiteindelijk toch een exacte twee uur, als we dan toch iets mogen klagen. Maar met slechts één luttel inkakmoment. Beste concert van Lowlands 2012, gegeven door een band die je op deze plek een zoveel groter publiek had gegund. Het zij zo.
Dat was dan het einde van het liveprogramma van deze Lowlands met toch dagelijks meer dan vijf goede tot uitstekende optredens, maar ook hier is er nog plek voor een toegift. Want terwijl de euforie nog in het lijf zit, is het tijd om nog even af te dansen bij duo Nguzunguzu in de X-Ray. De muziek van de twee is bijna niet te herkennen voor mensen die de act kennen op basis van de EP's. Jazeker: Asma Maroof en Daniel Pineda – ze werkten eerder ook samen met M.I.A. - verweven nog steeds wel de exotische invloeden door hun muziek, maar in deze set is Nguzunguzu vooral gefocust op de beats; telkens verschuivend in accenten om zo een opzwepende set neer te zetten waar het publiek gretig op inhaakt.
Maroof en Pineda wisselen elkaar telkens af achter hun apparatuur om de set steeds een nieuwe wending te geven, alsof ze elkaar plagend uitdagen om iets te vinden waar het publiek nog harder in meegaat. Terwijl het buiten al flink af aan het afkoelen is, blijft de tempratuur in de X-Ray onverminderd hoog tot laat op deze laatste avond van een sterke twintigste Lowlands-editie. Waar het de komende jaren heen gaat met de balans en spreiding tussen publiekstrekkers en fijnproeversacts? Daar zijn we zeer benieuwd naar.
Vind alle andere verslagen op de Lowlands 2012-pagina.
Verslag: Joris Rietbroek (Mark Lanegan Band, The Shins, Wilco) en Barry Spooren (ook The Shins, The xx, Nguzunguzu). Foto's: Hanneke Goldsteen
