Glenn Branca Ensemble maakt véél los op State-X New Forms
Glenn Branca Ensemble op State-X New Forms.
Kicking the Habit kijkt deze week uitgebreid rond op het Haagse State-X New Forms-festival voor een gezonde dosis experimentele en avant garde-muziek in diverse genres. Gastreporter Jonatan Brand doet verslag van een nogal bewogen eerste zaterdagavond in het Haagse.
Elk najaar kan de liefhebber van avontuurlijke muziek zijn hart ophalen in Den Haag. Met TodaysArt, Crossing Border en de nieuwste aanwinst Rewire zijn er in een korte periode meerdere festivals in de Hofstad die zich binnen vergelijkbare, verkennende idiomen begeven. Met zoveel aanbod is het dus op zijn minst opvallend te noemen dat de zesde editie van festival voor experimenteler muziek en kunst State-X New Forms maar liefst vijf keer zo lang duurt dan voorheen. Dit keer staat Den Haag maarliefst tien dagen (9 t/m 18 december) in het teken van de ‘avant-garde rock, cutting edge elektronica en nu-art’. Kicking the Habit schuift voor het eerst aan op dag twee, een dag waarin uitersten werden opgezocht.
Een groot deel van het programma op de eerste zaterdag van State-X New Forms betreft in samenwerking met Dag in de Branding. Dit is een multidisciplinair festival dat vier keer per jaar wordt gehouden op verschillende locaties in Den Haag en zich voornamelijk richt op eigentijdse klassieke muziek. Zo speelt op deze editie het Asko | Schönberg ensemble composities van Yannis Kyriakides en geeft het Noord Nederlands Toneel een voorstelling over het leven en werk van Captain Beefheart.
In het Paard van Troje, het epicentrum van State X, presenteren State X en Dag in de Branding vroeg op de avond twee concerten op het snijvlak van popmuziek en klassieke composities. Een crossover van genres die vaak bestempeld wordt als ‘neo-klassiek’ en het afgelopen jaar veel aan populariteit gewonnen heeft. Dat geldt ook voor de Amerikaanse pianist Dustin O'Halloran. Na enkele solo pianoreleases in het zelfde straatje als neo-klassieke posterboy Nils Frahm, spelen op zijn laatste platen (Lumiere, An American Affair) strijkers een grotere rol. Vandaag word hij zodoende bijgestaan door de strijkers van het Nederlandse ensemble Lunapark. Ondanks dat de strijkers ietwat ongemakkelijk ogen in deze popcontext is het een absolute verrijking voor de melancholische pianomelodieën van Dustin O'Halloran. De strijkpartijen zwellen soms romantisch aan, maar worden nooit bombastisch. Het geheel is, op het perfecte af, prachtig.
Het Belgische Sleepingdog omarmt het verstilde ook, maar leunt hierin wat meer op traditionele liedjesstructuren. Singer/songwriter Chantal Acda zingt zacht haar kleine liedjes en begeleid hiervoor zichzelf op piano, terwijl Adam Wiltzie (die we kennen uit Stars of the Lid, maar ondertussen vast onderdeel is van Sleepingdog) de liedjes omlijst met gelaagde, atmosferische soundscapes. Een combinatie die vanavond uitstekend tot zijn recht komt. Beide gunnen elkaar de ruimte maar zijn ook niet bang zijn om stiltes te laten vallen, die het publiek ook nog eens respecteert. In Februari staat Sleepingdog op Incubated en we kunnen het u van harte aanbevelen om te gaan luisteren.
Voordat de meest opvallende naam op de affiche vandaag - Glenn Branca - in de grote zaal van het Paard los zal gaan, mogen Jad Fair en Gilles Rieder de ijskoude en opvallend lege zaal warm en vol spelen. Fair heeft een indrukwekkend CV: naast dat hij een van de oprichters van legendarische lo-fi punkband Half Japanese is, werkte hij samen met onder andere Daniel Johnston en Thurston Moore. In zijn lange carrière heeft hij een geheel eigen speltechniek ontwikkeld, waarin hij het nooit nodig vond om de gangbare akkoorden te leren. Samen met drummer Gilles Rieder (ooit ook een blauwe maandag in Half Japanese) spelen ze een aaneengesloten reeks van korte nummers, puttend uit de omvangrijke discografie van Half Japanese en Jad Fair's solo werk. Deze varieert van groovy, schreeuwerige punk tot oorverdovende gitaarerupties. Tijdens een van deze noise-explosies speelt hij het klaar om de hals van zijn gitaar te breken. Dit weerhoudt Fair en Rieder er niet van om toch een encore te geven, waarin ze zingend en trommelend op alles wat los en vast zit door de zaal lopen.
Terwijl Jad Fair de zaal via de publieksingang verlaat worden er steeds meer gitaarversterkers het podium opgereden. Een voorbode van het Glenn Branca Ensemble, dat naast Glenn Branca zelf bestaat uit maar liefst vier gitaristen, een bassist en een drummer. Hoewel de bezoekers aantallen anders doen vermoeden behoeft Branca zelf weinig introductie. Erkend en geprezen als avant garde-componist van voornamelijk gitaarsymfonieën en als gitarist in zijn eigen no wave-band Theoretical Girls word hij door alle Sonic Youth-leden (die in 2006 het festival aandeden) als grootste inspiratiebron bestempeld. Vanavond komt hij met zijn ensemble het vervolg op zijn bekendste gitaarsymfonie The Ascension (1981) uitvoeren. Waar op het origineel nog Lee Ranaldo en Glenn Branca zelf de gitaar in handen hadden, moeten we het voor ‘The Sequel’, doen met de toch onbekendere Reg Bloor, Evelyne Buhler, Eric Hubel, Greg McMullen (allen gitaar), Ryan Walsh (bas), Libby Fab (drums) en natuurlijk Glenn Branca zelf, die als dirigent zijn ensemble leidt.
Dit doet hij intens, wild zwaaiend met zijn armen en wankelend op zijn benen. Wat hij precies doet is vrij onduidelijk, af en toe lijkt hij zijn ensemble cues te geven over de lengte van de lange repetitieve strofes, maar zijn rol lijkt vooral te bestaan uit het schelden op de monitorman en het whisky drinken uit een cola light flesje. Muzikaal rockt ‘The Sequel’ wat harder dan zijn voorganger, maar zonder het kenmerkende minimale en dreigende te verliezen. Toch is het ensemble niet op enige vorm van bezieling te betrappen en de spaarzame keer dat de leden van hun bladmuziek opkijken is het zonder enige vorm van plezier. En of het de dissonante akkoorden zijn, de haast ondraaglijke hoeveelheid decibellen of de intensiteit van Branca zelf, het optreden maakt wel veel los bij het publiek: twee luidruchtige veertigers gaan met elkaar op de vuist, mensen lopen teleurgesteld weg en een kleine groep blijft devoot zittend headbangen.
De ostentatieve weglopers missen wel muzikaal hoogtepunt ‘Lesson no. 3 (A Tribute to Steve Reich)’, een langzaam opbouwende, repetitieve compositie, vergelijkbaar met het minimalisme waar Steve Reich in de jaren ‘70 groot mee werd. Wanneer Glenn Branca tegen het einde van de compositie zijn armen langzaam de lucht ingooit laat het ensemble zich toch nog heel even gaan en komt de onderhuidse spanning eruit in een minutenlang durende climax. Geheel zoals beloofd speelt hij ‘Ascension: the Sequel’ integraal. Tijdens het laatste nummer, wat hij aankondigt door "O Tempora! O Mores!" in de microfoon te blaffen, lijkt om onbekende reden voor Branca de maat vol: hij gooit alle lessenaars om, propt zijn bladmuziek in zijn rugtasje en stormt het podium af. Dat Henk Koolen, programmeur van State-X en tevens spreekstalmeester hem afkondigt met de woorden ‘ja, dat vonden we vroeger mooi hè", spreekt hier boekdelen.
Gelukkig kunnen we door naar de kleine zaal, waar Yuri Landman en zijn vijftienkoppige ensemble optreedt. Yuri Landman kennen we natuurlijk als gitaarbouwer en het overgrote deel van zijn ensemble, waarin we leden van Lola Kite, I Am Oak, Bird on the Wire en natuurlijk Jad Fair herkennen, speelt op de zelfgemaakte ‘moodswinger’ gitaar, die zowel qua uiterlijk als qua geluid niet perse als zodanig te herkennen valt. Naast dat het hierdoor erg leuk is om naar te kijken, klinkt het ook heel goed en, in tegenstelling tot bij het Glenn Branca Ensemble, spat hier het spelplezier er wel bij alle leden vanaf. King Midas Sound sluit voor ons de avond af, ware het niet dat het psychedelische dubproject van Kevin ‘The Bug’ Martin er vooral op gebrand lijkt om trommelvliezen kapot te maken, waardoor er weinig plezier te beleven valt in de zaal. Later blijkt dat niet alleen onze trommelvliezen, maar ook het geluidsysteem van het Paard moeite met de hoeveelheid decibellen had. Om ons te sparen voor de rest van de week verkiezen we een trein richting huis in plaats van koningin van de dubstep ‘Mary Ann Hobbs’ en een DJ set van SBTRKT, om later deze week terug te keren naar Den Haag voor meer State-X New Forms.
