Kicking the Habit

Programmeur Johan Gijsen over zijn band met Wilco

Johan Gijsen is niet alleen programmeur bij Tivoli en de festivals Le Guess Who? en Into The Great Wide Open. Hij is ook een van 's lands grootste Wilco-fans. In het kader van de twee optredens van de band in Nederland (zondag in Utrecht, maandag in Tilburg) vertelt hij op Kicking the Habit over zijn band met Wilco.

Ieder jaar keek ik er weer naar uit: de top 20 jaarlijst van de vaste bezoekers van m’n stamkroeg TomTom in Heythuysen. Het was 1995 en ik was 20. Zo rond Kerstmis plakte eigenaar Frits Vissers de twintig ‘beste albums’ op de WC-deur. De barkruk die ik me wekelijks toe-eigende stond precies tussen de DJ-hoek en de toiletingang, beiden letterlijk binnen handbereik en recht onder een box.

Dat is de kruk waar ik met veel geluk aan terugdenk. Een plek waar iedereen minstens één keer op een avond langskwam, ik zittend een plaatje kon aanvragen en vooral; waar ik makkelijk aan Frits kon vragen wat ik hoorde. Zo had ik dat jaar de band Wilco ontdekt. Box Full Of Letters en Passenger Side werden kroegklassiekers en uit volle borst meegezongen door menig bezoeker. Het verbaasde me niks dat Wilco’s debuut A.M. dat jaar de lijst aanvoerde. Wilco’s eerste legde het bij mij af tegen o.a. Tindersticks, PJ Harvey, Tricky, Pulp en Sparklehorse.

Ik vond Wilco geweldig en zag in frontman Jeff Tweedy een nieuwe Neil Young, Gram Parsons en Tom Petty. De in mijn ogen übercoole Tweedy bleek in Uncle Tupelo gespeeld te hebben; oprechte plattelandsmuziek met liedjes als Moonshiner en No Depression die niet uit mijn walkman te slaan waren. Een belangrijke band binnen de alt. countryscene, zo leerde ik, uit de jaren dat ik naar Obituary, Slayer, Carcass en later Dinosaur Jr, Palace Brothers en Pavement luisterde. Uncle Tupelo was er in 1994 mee opgehouden. Twee kapiteins op 1 schip was het verhaal. De ene helft, met Tweedy, was dus Wilco geworden. De andere, met Jay Farrar, noemde zich Son Volt, wiens langspeler Trace met (ook uit 95) niet onder deed voor Wilco’s A.M.

Via Wilco en Uncle Tupelo kwam ik terecht bij Dream Syndicate, Green On Red, Big Star, Flying Burrito Brothers, de oude R.E.M. en The Replacements. Stuk voor stuk bands die door de TomTom stamgasten omarmd en geregeld door Frits onder de naald gelegd werden.

Een jaar later verscheen Wilco’s Being There. Een dubbelaar waar geen enkele Uncle Tupelo plaat aan kon tippen. Beatles en Stones, ballads en zelfs blazers, maar vooral stuk voor stuk ijzersterke countryrockliedjes. Het waren met name de tranentrekkers Far, Far Away, Red-Eyed and Blue, Say You Miss Me, Sunken Treasure en The Lonely 1 die me destijds raakten.

Ik studeerde in Eindhoven en kreeg Geneeskunde van ene Wilco, die groot fan van Johan was. Op dat moment was er een stuiverwissel gaande in de Moordlijst tussen het debuut Johan en Wilco’s Being There. M’n docent en ik hielden de lijst nauw in de gaten. Ondanks dat ik een gesigneerde Johan (jaja) in m’n platenkast had staan, was ik voor Wilco. Johan won uiteindelijk en ik verloor.

Jeff Tweedy maakte ook deel uit van Golden Smog, een verzameling leden uit The Jayhawks, Soul Asylum, The Replacements en Big Star. Fijne platen; Down By The Old Mainstream (genoemd naar een regel uit Wilco’s Someday Soon) en later in ’98 Weird Tales met de mooiste liedjes uit de koker van Gary Louris van The Jayhawks. Daarmee wil ik Tweedys Please Tell My Brother niet tekort doen.
In ‘98 verschijnt ook Mermade Avenue van Billy Bragg & Wilco. Het is Nora Guthrie, dochter van overleden folkzanger Woody Guthrie, die Bragg vraagt om niet uitgebrachte teksten van vader Woody te vertolken in liedjes. Billy, op zijn beurt, benadert Wilco wat resulteert in een mooie verzameling liedjes met als hoogtepunten Way Over Yonder In The Minor Key en California Stars.

Guthries teksten staan in contrast met de duistere liedjes van Wilco’s nieuwe studioplaat Summerteeth uit 1999. De belangrijke mandoline-, banjo-, viool- en allesspeler Max Johnson had de band verlaten en Wilco sloeg een nieuwe weg in. Overdubs, echo’s, noise, donkere liedjes, experiment…. Ik vond het geweldig en de liefde voor Wilco groeide! Tegelijkertijd vroeg ik me af of het wel goed ging met Tweedy. Het intigrerende A Shot In The Arm vertelde van niet. Samen met het cynische How To Fight Loneliness en het tamelijk briljante Via Chicago waren het de beste Wilco liedjes tot dan toe. Het was 1999 toen ik de band voor het eerst zag optreden. Op Rock Werchter, en ik geloof in Amsterdam. Of was het toch de Effenaar? Hmm…

Het waren intussen onvergetelijke toptijden in TomTom. Eigenaar Frits kreeg het voor elkaar om met z’n enthousiasme o.a. My Morning Jacket, Slobberbone en Giant Sand naar z’n geweldige Giant Café te halen. De Held. Liefhebberij pur sang. Stuk voor stuk optredens die ik zonder twijfel als ‘legendarisch’ kan bestempelen en die me nog steeds heugen.

Er gebeurde meer in TomTom. Opperstamgast, kroegmeubelstuk en alt. country voorvechter Luc Dings startte met onder anderen m’n beste maatjes Mathijs Peeters en Bob van Heur de band Sandusky. Jawel, genoemd naar een instrumentaaltje van Uncle Tupelo. Sandusky moest het vooral hebben van hun overweldigende no-nonsense optredens. Even genoten ze een bescheiden cultstatus en verkochten zelfs een keer de Utrechtse EKKO uit. Memorabele avond! In die tijd zag ik ze vaak en graag. Zeker niet alleen omdat ze regelmatig Wilco’s California Stars en soms ook Passenger Side coverden. (Deze laatste speelde soulmate Mathijs later ook nog met zijn latere band, de Utrechtse Gasoline Brothers). Met heimwee zet ik het Gun Clubbende I Need A Rest op. Met een uitblinkende Mathijs op gitaar, die destijds zeer terecht door VPRO’s Jaap Boots bestempeld werd als de Neil Young van Nederland.

Het wordt 2002. Inmiddels woonden Mathijs en Bob al een poosje in Utrecht en ook ik was verhuisd naar de Randstad, omdat ik voor Tivoli mocht programmeren. Jeff Tweedy had met Billy Bragg Mermade Avenue II uitgebracht en met o.a. muzikant/producer Jim O’Rourke (Sonic Youth, e.v.a) een album gemaakt onder de naam Loose Fur. Ondanks dat ik deze amper geluisterd heb, was ik Tweedy niet uit het oog verloren. Integendeel. Ik zou en moest Wilco naar Utrecht halen. Ik hoorde over gedoe met een nieuwe plaat die Yankee Hotel Foxtrot zou gaan heten; Enerzijds met het betrekken van Jim O’Rourke en onenigheid gitarist Jay Bennett, wat zou leiden tot het pijnlijke einde van rechterhand Bennet in Wilco.  Anderzijds het slopende gevecht met hun label, die hun nieuwe plaat niet wilde uitbrengen. Dit is te zien in de prachtige zwart-wit documentaire I Am Trying To Break Your Heart: A Film About Wilco. Een must see voor iedere Wilco liefhebber.

Het was me gelukt; Nog voor ik een noot gehoord had was de Europese tour rond en ze gingen nondeju naar Tivoli komen. Op 25 mei 2002. De plaat waar zoveel om te doen was zou een maand eerder uitkomen, in april (en de docu pas veel later dat jaar). Na veel te lang wachten lag de omstreden Yankee Hotel Foxtrot in m’n postvak. Hij verdween meteen in de discman. Ik was flabbergasted. Wilco’s meesterwerk, als je het mij vraagt. Ik kan er lang over lullen, dit album moet je gewoon opzetten. Kamera, Radio Cure, Ashes of American Flags, Heavy Metal Drummer, publiekslieveling Jesus, etc en de rest!

Nog steeds vind ik het wel eens lastig om artiesten die ik enorm waardeer te verwelkomen. Op 25 mei 2002was ik strontnerveus en Tweedy bleek nurks en hongerig. We liepen naar de Lange Nieuwstraat voor falafel. Aan de overkant kochten we American cigarettes. We praatten wat over kroketten, fietsen, Utrecht en My Morning Jacket. Ook bleek Sandusky door Jay Farrar geschreven te zijn. Toch werd het nooit ongemakkelijk en ik genoot er van om even met Jeff op pad te zijn. Genieten deed ik nog veel meer van het optreden die avond. Wilco was in topvorm en ze speelde het briljante Yankee Hotel Foxtrot in ‘mijn’ Tivol, voor het eerst in Nederland en ik zal het nooit vergeten.

Die ervaring kan Wilco’s live-dubbelaar Kicking Television, Live in Chicago uit 2005 niet evenaren. Ook A Ghost Is Born uit 2004 had ik links laten liggen. Een plaat uit de periode dat het mentaal niet goed ging met Tweedy. Depressie en verslaving speelden hem parten. Menig Wilco-liefhebber zweert bij deze twee platen en de pers was lovend. Ik heb ze weinig aandacht gegeven.  Die kregen ze pas jaren later, maar nooit zoveel als hun voorgangers.

Dit gold niet voor Sky Blue Sky uit 2007; 70’s soft folkrock! Avant-garde gitarist (met imposante carrière) Nels Cline had zich bij Wilco gevoegd and I loved it! Niet dezelfde impact als bij Yankee Hotel Foxtrot, toch mijn persoonlijke klassieker. Pareltjes: Either Way, You Are My Face, Hate It Here en vooral Impossible Germany.

In 2009 kwam Wilco met Wilco (The Album), een plaat die mij op het liedje I’ll Fight na niet kan boeien. Toch was Wilco dat jaar mijn absolute hoogtepunt op Lowlands. (Grace Jones was ‘anders’.) Samen met collega-programmeur (013) en vriend Joep Smeets Qa Ik goed vooraan gaan staan zodat we iedere noot konden zien. Indrukwekkend strak, heerlijke setlist en een opvallend goed gemutste Tweedy. Zestig minuten ‘Duimendik kippenvel!’ Inclusief euforische traan bij Impossible Germany, mijn allerlievelings, nu voor het eerst live en geweldig gespeeld. Later dat jaar zag ik ze een dikke twee uur schitteren in Paradiso. 

Zojuist is The Whole Love uitgekomen. Veel betere platen zijn er dit jaar niet gemaakt. Toch ben ik er nog niet zeker van of hij zo zal beklijven als Wilco’s eerste vier en Sky Blue Sky. Wat ik wel zeker is, is dat Wilco bewezen heeft een van de beste livebands van de laatste jaren te zijn. Ze komen voor twee optredens naar Nederland. Ik ben dan ook ongelooflijk blij dat ik ze in Utrecht heb kunnen boeken: zondag speelt Wilco in een uitverkochte Rode Doos. De dag erna spelen ze in 013, bij Joep. Waar nota bene nog kaarten voor zijn. Dat had zo moeten zijn.

Het zal je niet verbazen dat ik hier al weken naar uit kijk.