opinie

Opinie - Festival programmatie anno 2011: Duck Sauce en de rest

Gastredacteur, Vrijdag 29 04 2011, 13:40

Opinie - Festival programmatie anno 2011: Duck Sauce en de rest

Foto: riccardo f.m. (cc)

Festival programmatie anno 2011: compleet anders dan pakweg tien jaar geleden. Een programma wordt dezer dagen hoe langer hoe meer gedomineerd door 'inspraak': van media, artiesten... en festivalbezoekers. Het woord 'inspraak' dekt evenwel niet de volledige lading in dit verhaal. De artistieke vrijheid van programma's is tegelijk meer dan ooit zoek, en de paradox die hieruit ontstaat resulteert in een steeds minder relevante vorm van programmeren op onze grote festivals. Dat bleek onder meer nog eens bij de onthulling van een groot deel van de Pukkelpop-affiche van afgelopen week, met gemengde reacties tot gevolg.

Vlaming Marc Puyol (1987) is sinds 10 jaar fervent festivalbezoeker, muziek -en cultuurliefhebber en activist. Voetbal volgen is een secundaire -doch prettige- bezigheid. Hij schrijft regelmatig voor dewereldmorgen.be en beschikt over een sociologische achtergrond. Met name geïnteresseerd in jongerencultuur en de evolutie ervan doorheen de tijd. Sceptisch tegenover Facebook, Twitter en andere geestensdodende communicatie-instrumenten. Discussie moet grondig zijn, en dus liefst gebaseerd op een lange verhandeling die niemand vandaag de dag nog wil lezen. Dit is dus geen conservatieve reactie, maar vooral een (poging tot) gefundeerde mening. Wat we vandaag dus te vaak -onder meer door de vluchtigheid van onze communicatiemiddelen- missen. Net als 'gefundeerde' muziek?

Duck Sauce en de rest

Chokri Mahassine, organisator van Pukkelpop, legde daags na de aankondiging van de eerste lading namen een aantal verklaringen af in De Standaard. Hij stelde onder meer dat artiesten vandaag veel meer te zeggen hebben over hun plaats op de affiche, en dat de aankondiging onder andere hierdoor op zich liet wachten. Het verhaal van Arcade Fire, een band die vorig jaar met The Suburbs een klein meesterwerk bracht maar nu door grootheidswaanzin lijkt getroffen te zijn, kan dit bevestigen: ze weigeren pertinent om deze zomer twee festivaldatums naéén in hun tourschema te plaatsen. Hierdoor mist Pukkelpop het Canadese collectief, volgt er vooralsnog geen Belgisch optreden en moeten Nederlandse fans een kleine 50 euro dokken voor een passage in de Bierhal.

Chokri voegt er evenwel aan toe dat een dergelijke 'bezorgdheid' van artiesten positief is, omdat het aantoont dat ze bezig zijn met hun toekomstige optreden, en festivalconcerten niet langer als routinedatums gelden. Toch bezorgt het de organisatoren een behoorlijke portie kopzorgen en puzzelwerk, waarbij bovendien de boekingprijzen jaar na jaar verder stijgen.

Downloadcultuur

Het klinkt nochtans onlogisch: artiesten die meer en meer te zeggen hebben over hun festivaloptredens en de samenstelling van hun tournee, terwijl ze geen autoriteit meer kunnen opbouwen op basis van verkoopcijfers. Inderdaad, muziekverkoop in gangbare vormen blijft in sneltempo terrein prijsgeven op het (illegaal) downloaden en -zeker in recentere tijden- gratis streamen van muziek via sites als Grooveshark of Spotify. 

Een naam maken als muzikant of band zou dus zo democratisch mogelijk moeten kunnen gebeuren, volgens eigen kunde, creativiteit en wilskracht. De werkelijkheid vertelt evenwel een ander verhaal. In principe kan elke muziekliefhebber inderdaad beter en uitgebreider dan ooit op zoek gaan naar z'n ding. Meer zelfs: 'de artiest', of 'de band' zou volledig afhankelijk moeten zijn van de gratie van een luisteraar die totale controle heeft over wat hij of zij beluistert.

Dat geldt evenwel enkel voor de zeer actieve muziekliefhebber. Wie niet constant nadenkt over de bronnen waar muziek vandaan komt, de media die informatie biedt en met name het aandeel van sociale netwerken daarin, kan onmogelijk spreken van 'controle'. Vroeger kwam zo'n controle voort uit een schaarste die je verplichtte om aan het zoeken te gaan, vandaag is het net de overvloed aan opties en informatie die zorgt voor een grotere passiviteit onder veel muziekliefhebbers en festivalbezoekers.

De meesten onder ons konden vroeger niet alle platen of cd's kopen die we wilden, omwille van een beperkt budget. Vandaag wordt zo'n budget meer en meer aangewend voor  het bezoeken van livemuziek, een sector die de 'core business' is geworden van de huidige muziekindustrie. De ontwikkeling van de livemarkt heeft ook gezorgd voor meer en betere optredens, en vooral de expansie van festivals. Dat is allemaal zeer goed voor concertliefhebbers als mezelf.

Tot zover het goeie nieuws. Zoals gezegd, haalt de muziekindustrie steeds grotere winsten uit de livebusiness. Maar vooraleer livemuziek iets kan opleveren, moet het product aangeprijsd worden. Dat gebeurt vandaag niet meer via de klassieke kanalen, zoals de lancering van een album ondersteund door een promocampagne en duizenden affiches in platenwinkels. Deze platenwinkels sluiten vandaag, en zoals geweten wordt muziek vanachter de muisknop ontdekt.

Media & livemuziekindustrie 

Het komt er voor de muziekindustrie dus op aan om de nieuwe mediakanalen te domineren en meer dan ooit aan 'product placement' te doen. En dat lukt wonderwel, afgaande op de festivalaffiches die we dit jaar al voorgeschoteld kregen. Rock Werchter mag erop los herhalen en namen programmeren die 10 jaar geleden een absoluut taboe zouden geweest zijn, Pukkelpop deed geen moeite om relevante headliners te boeken, terwijl heel wat namen specifiek afgestemd zijn op een publiek van 15 tot 17-jarigen. Lowlands programmeert al een paar jaar niet meer in functie van ticketverkoop, omdat dit überhaupt niet nodig is, en over Pinkpop kunnen we maar best zwijgen.

Er is een duidelijke evolutie naar 'het festival' als argument, in plaats van 'de affiche'. De namen doen er niet veel meer toe, en vooral modeverschijnselen à là Duck Sauce (‘Barbra Streisand, wioewioewioewioe’) toveren een glimlach op menig toekomstig koper van een Pukkelpopticket. Namen zijn niet langer 'relevant', 'uniek' of 'vernieuwend', maar krijgen veelal het etiket 'dik feest', 'grote band' of  'charismatische frontman' mee. Het muzikale aspect -en daar gaat het tenslotte om- verschuift naar de achtergrond in het voordeel van een meer vluchtig gegeven. Dat blijkt ook vaak uit commentaren op Facebook of Twitter. Niet representatief, maar de hypothese lijkt bevestigd als we kijken hoe het er ter plaatse aan toe gaat. Daarover later meer.

Maar hoeft dit ons te verbazen? Uiteraard niet. Het is geen geheim dat livemuziek en vooral festivals big business geworden zijn waarbij veel winst wordt gemaakt en promotoren, sponsors en andere actoren veel bij te verdienen hebben. U2 haalde een omzet van 0,75 miljard met hun laatste tournee, een record. Grote festivals verkopen met sprekend gemak kaarten aan 150-200 euro onder een publiek dat vaak een groot deel van z'n budget moet prijsgeven bij een dergelijke aankoop, en dit met veel plezier ook doet. 

De laatste grote media-overname in Vlaanderen -in samenwerking met RTL- werd besproken, behandeld en geanalyseerd alsof het ging om de fusie van twee oliebedrijven. Het politieke aspect van de kwestie werd gebagatelliseerd (terwijl het in sé om een monopolisering van het medialandschap gaat), en Aimé Van Hecke (CEO van Sanoma) zei dat er geen probleem is, zolang er “niet één, maar meerdere Berlusconi's zijn”. Zomaar, tussen de soep en de patatten, met een cynische lach die even onder z'n kenmerkende snor verscheen. 

Wat is het punt hiervan? Wel, dat er iets analoogs gebeurt in ons festivallandschap. De grote Belgische festivals worden georganiseerd door politici met meerdere mandaten, de sponsoren komen overal terug op haast klinische, gestandaardiseerde wijze, en de media bericht op éénzelfde manier naar aanloop, tijdens en in de nasleep van elk groot festival.

Dit is niet eens overdreven. Zet Studio Brussel aan, en tel de keren dat een artiest voorbijkomt die we straks op Werchter of Pukkelpop mogen verwachten. En dan bedoel ik vooral namen die niet vanzelfsprekend zijn, zoals Lissie, 30 Seconds to Mars of Ke$ha. Inderdaad, hoor ik u denken, 'kutnamen', waar vroeger geen sprake van kon zijn op een alternatieve radiozender, laat staan een festival.

Complot?

Om maar meteen op de vraag te antwoorden: neen. Dit is een logisch gevolg van de shift die plaatsvond binnen de muziekindustrie. We moeten voor ogen blijven houden dat dit nog steeds gaat om een winstlogica die pertinent aanwezig blijft. Het verschil zit enkel in het productaanbod, net zoals grote oliemaatschappijen vandaag de grootste investeringen uitvoeren in alternatieve energie.

En dat is géén goeie zaak, te meer omdat muziek en kunst in het algemeen hun intrinsieke betekenis  kwijtspelen wanneer vraag en aanbod op een dergelijke manier wordt gecreëerd en gemanipuleerd.

Dat is één deel van het verhaal. Het ander deel ligt bij de festivalbezoeker zélf, die uiteindelijk dergelijke evoluties mee kan bepalen. Laat het evenwel duidelijk zijn dat beide dingen niet los staan van elkaar. Verandering kan enkel komen door een actief ingrijpen van alle actoren op elk niveau van de muziek -en festivalwereld. Dit is echter niet vanzelfsprekend, omdat de kracht van het huidige 'mainstream'-festivalconcept gigantisch is. Simpelweg omdat het de grootste gemene deler aanspreekt.

Hokjes zijn al een tijd verdwenen, met als gevolg dat jongeren vandaag veel makkelijker bruggen kunnen slaan over muziekgenres heen. Uiteraard ook op festivals, waar het massagebeuren soms religieuze proporties aanneemt. Het betekent tegelijk ook dat deze regressie naar een soort van 'gemiddelde smaak' gevaren inhoudt. Dit houdt immers in dat het artistieke element steeds meer naar de achtergrond verdwijnt. Als festivals niet langer om muziek draaien, maar om het massagebeuren en dat ene gemeenschappelijke element -onmogelijk beter belichaamd dan door Duck Sauce-, kunnen de muziekliefhebbers beter de boeken dicht doen of hun eigen festivals  organiseren.

Alternatieven

Het Deense Roskilde Festival is een uitzondering op de regel door zeer bewust en haast provocerend te programmeren. Populaire namen krijgen hoge plaatsen op de affiche aangemeten op basis van het artistieke criterium, en niet van de hoeveelheid 'likes' op Facebook. Daarmee neemt de organisatie een gedurfde, haast elitaire en hautaine positie in. Toch lijkt dit vandaag meer dan nodig om discussie los te weken over de échte muzikale waarde van een naam op de affiche en waarom iets wel of niet een hype 'mag' zijn. Die discussie is er in elk geval onder Roskildebezoekers.

Het hoeft niet enkel te komen van een megafestival als Roskilde; ook het Waalse Dour Festival weet -ondanks alle commercialisering die het evenement doormaakte- nog steeds een hiërarchieloze affiche te presenteren met een duidelijke poging om 'alternatieve' muziek die veelal in de schaduw staat, centraal te plaatsen. Andere, kleinere evenementen, zoals de ATP-reeksen of zelfs Leffinge Leuren, proberen ook nog steeds de muziek als eerste prioriteit én argument van het gebeuren te hanteren.

Helaas valt het succes van deze festivals ook steeds meer te danken aan dat gebeuren zélf, in plaats van de doordachte afweging op basis van eigen smaak en voorkeuren die bezoekers maken vooraleer een kaart te kopen. Hoe revolutionair Mastodon als headlineract op Roskilde ook mag wezen, het hoeft niet te betekenen dat er duizenden benieuwde en enthousiaste mensen voor het hoofdpodium zullen staan, klaar om iets nieuws en uitdagends te ontdekken dat hen wordt voorgeschoteld. Alle festivals -commercieel en minder commercieel- genieten van de stijgende populariteit van... festivals. De affiche is steeds minder een doorslaggevende factor.

Deze trend zal enkel doorbroken worden indien festivalbezoekers en muziekfanaten dus actiever bezig zijn met hun passie: verder kijken naar het product, de radio al eens uitzetten, en zoveel mogelijk exploreren. Dat een ontdekkingsfestival als Domino in de Brusselse AB ermee ophoudt is in dat opzicht erg jammer. Wu Lyf, een collectief zonder label dat klinkt als Tom Waits in een kerk onder begeleiding van stonede garagerock, stond dit jaar op Domino en werd vermoedelijk dààr geboekt voor Pukkelpop. De vraag is of deze behoorlijk relevante en unieke act de aandacht zal krijgen dat het verdient tegenover de typische namen die op Pukkelpop ware thuiswedstrijden spelen op podia als de Dancehall en de Boiler. Ook al staan ze op elvendertig andere festivalpodia overal in Vlaanderen.

Kentering

Terwijl verandering zo dichtbij is -de instrumenten bestààn al- is het toch erg moeilijk om zelfs op Facebook op te wegen tegen populaire namen en artiesten. Er zal nog veel water onder de brug moeten stromen vooraleer er nieuwe muziekscènes opstaan, compleet met eigen subcultuur. Vandaag neigen we nog steeds naar eenheidsworst, omdat we dus alles voorgeschoteld krijgen en er tegelijk een overload aan informatie is waaruit we moeten selecteren. Deze selectie gebeurt veelal met behulp van media en kanalen die kiezen voor de makkelijkste weg van A naar B. Of anders gesteld: het is makkelijker om een groep mensen te laten houden van 'Barbra Streisand' dan van 'Let England Shake'.

Maar zo dramatisch is de situatie nu ook niet. Duck Sauce en andere platte acts zullen binnen het decennium compleet vergeten zijn. In 2004 sloot The White Stripes Pukkelpop af. Iedereen wou het bekende deuntje meezingen en ging massaal crowdsurfen toen het moment er kwam. In de paar jaren nadien verscheen het nummer in sommige 'tijdloze eindejaarslijsten' zelfs boven 'Alive', 'Smells like Teen Spirit' of 'Paranoid Android'. Vandaag is dat alweer verleden tijd in de meest letterlijke zin van het woord. Seven Nation Army verschijnt überhaupt niet langer in lijsten, tout court.

De vraag is evenwel wat het effect gaat zijn van dit alles op de muziek zélf in de komende jaren. Zal het een tegenbeweging ontketenen? We kunnen het alleen maar hopen. In elk geval is ondergetekende vermoedelijk wél op Pukkelpop te vinden. Voor de kleinere namen, en omdat er nog steeds verdomd veel te zien valt. Maar wat zeker en vast duidelijk is, is dat wie muziek nog steeds als prioriteit beschouwt, steeds meer moeite zal moeten doen binnen het festivalcircuit. Laat Primavera Sound, Roskilde en ATP dus maar komen!

Andere teksten van Marc vind je hier.

, , , , , , , ,

Momentje, de reacties worden opgehaald...

Reageer
Je reageert op ..
Van




Inhoud